Alberto Cairo: ‘Journalist is geen beroep’

Op dinsdag 10 maart zakte ik af naar het Keizer Karel-gebouw van de Europese Commissie in Brussel om de opening van de conferentie New Technics and Technologies 2015 van het Europese statistische bureau Eurostat bij te wonen. Onder de openingssprekers bevond zich namelijk ook Alberto Cairo.

Alberto geeft Information Graphics and Visualization aan de universiteit van Miami. Met zijn boek The Functional Art, dat in 2012 verscheen, groeide hij uit tot een van de evangelisten van de datavisualisatiegolf die ons vandaag overspoelt. Zo werd hij ook een gegeerd spreker in de academische wereld, de media en het bedrijfsleven.

De presentatie die hij gaf voor een 400-tal Europese statistici, Visualization for everyone (pdf, 28 Mb, of bekijk de video hier vanaf 1:49:45), vat zijn boodschap goed samen: iedereen kan zijn voordeel doen met datavisualisatie. Maar ook over journalistiek heeft hij heel wat interessant te zeggen, zo bleek uit het uurtje dat ik achteraf met hem kon spreken.

Alberto Cairo.

Alberto Cairo. © EJC

Alberto is een spraakwaterval, die zijn verhaal duidelijk goed voor elkaar heeft. Hij stak meteen van wal met zijn visie op journalistiek.

Alberto Cairo: ‘”Als je goed oplet in mijn les en goed studeert wat ik je leer, zal er je niks gebeuren als de nieuwindustrie ooit de dieperik in gaat,”  zeg ik mijn studenten vaak. Zelfs als alle kranten plots zouden verdwijnen, dan nog zullen mijn studenten allemaal een job hebben.

‘Journalistiek is in mijn ogen namelijk een universele vaardigheid.  Ik geloof dat mensen journalistiek onterecht gelijkstellen met kranten. Ik heb een veel bredere definitie van journalistiek.

Journalist is geen beroep, het is meer een activiteit, een ingesteldheid.

‘Journalist is geen beroep, het is meer een activiteit, een ingesteldheid. Ik hou van informatie verzamelen, informatie verwerken op een systematische en serieuze manier en ik wil die informatie goed overbrengen aan mijn collega’s, mijn gemeenschap en aan andere burgers. Dat is wat een journalist doet. Als je dat doet, gedraag je je als een journalist, ongeacht je eigenlijke beroep. Zo geef je burgers de informatie die ze nodig hebben om een goed leven te leiden.

‘Sommige mensen hebben daar andere ideeën over. Ze zijn van mening dat journalistiek een beroep is, dat enkel door professionals kan uitgevoerd worden. Daar ben ik het helemaal mee oneens.’

Kan je hier een voorbeeld van geven?

Alberto Cairo: ‘Zeker. Hier is een voorbeeld dat ik net op papier heb gezet voor mijn nieuwe boek.

‘Ik heb een tijd in Sao Paulo gewerkt, bij het Braziliaanse Epoca Magazine. In de stad is er een groot probleem van overstromingen: tijdens het regenseizoen leiden hevige regenbuiten tot overstromingen in verschillende delen van de stad. Door de slechte infrastructuur wordt eigenlijk de hele stad zo onder water gezet. Sommige wijken lijden structureel onder wateroverlast.

‘De overheid heeft de gegevens: ze weten welke zones het vaakst overstromen. Maar ze stellen die gegevens niet voor op een kaart. Het publiek krijgt de gegevens niet onder ogen: je moet al een analyst moet zijn om de gegevens te goed te kunnen interpreteren.

‘Op een dag las ik een interview in de krant met enkele studenten computerwetenschappen. En die hadden die journalistieke reflex. Ze redeneerden: “Daar zijn de data, en daar is de publieke nood aan informatie. Laten we daarom iets maken dat die complexe dataset verandert in iets wat het publiek kan begrijpen en laten we dat dan in handen van het publiek geven.” Zo maakten ze een interactieve kaart, waarop iedereen kan zien welke zones historisch gezien het meest overstroomden.

‘Toen ik ik dat artikel in de krant las, heb ik onmiddelijk de telefoon genomen en het nummer van de personeelsdienst gebeld. Ik zei hen: ‘Neem pagina zoveel van die krant. Daar zie je op lijn zoveel een naam. Bel die jongen en breng hem hier.’ Ze vonden zijn gegevens online en vroegen hem langs te komen voor een jobgesprek.

Ik antwoorde hem: ‘Nee, beste vriend, jij bent wel een journalist. Want wat jij doet is journalistiek: datagedreven, op feiten gebaseerde communicatie, die het leven van mensen kan verbeteren.”

‘Het eerste wat hij me vroeg was: “Waarom ben ik hier? Ik ben een computerwetenschapper, ik ben helemaal geen journalist.” Ik antwoorde hem: ‘Nee, beste vriend, jij bent wel een journalist. Want wat jij doet is journalistiek: datagedreven, op feiten gebaseerde communicatie, die het leven van mensen kan verbeteren.” Dat is journalistiek.

‘Journalistiek, dat is niet de krant of de radio. Journalistiek is een activiteit, een ingesteldheid. Het is een manier om naar de wereld te kijken. Jezelf ten dienste stellen van andere mensen door informatie te verzamelen, te filteren, te organiseren en beschikbaar te stellen, zodat mensen een beter leven kunnen leiden.’

Wat betekent dat voor opleidingen journalistiek?

Alberto Cairo: ‘Lessen journalistiek zouden niet moeten gaan over kranten. Scholen journalistiek zouden over de vaardigheden moeten gaan die ik net beschreef. Deze vaardigheden, die vroeger enkel te vinden waren bij kranten en magazines, zijn vandaag, door de tools die we ter beschikking hebben, een burgeractiviteit geworden.

Laten we niet proberen de mensen te desinformeren, te misleiden of hen spullen te doen kopen. Laten we proberen hen te informeren.

‘Er zullen altijd specialisten zijn, professionele journalisten, die dit soort werk in loondienst doen. Maar met deze vaardigheden kan iedereen zijn voordeel doen. En ik geloof echt dat de wereld een betere plaats wordt wanneer meer en meer mensen deze ethiek en deze manier van denken omarmen: laten we niet proberen de mensen te desinformeren, te misleiden of hen spullen te doen kopen. Laten we proberen hen te informeren. Als meer mensen zich deze instelling zouden aanmeten, dan zou de wereld er wat beter aan toe zijn.’

Gaat daar je volgende boek, The Thruthfull Art over?

Cover van The Truthful Art.

Cover van The Truthful Art.

Alberto Cairo: ‘Precies. In de eerste twee hoofdstukken beschrijf ik wat ik je net heb verteld: journalistiek moet een burgeractiviteit worden, iets dat iedereen zich eigen kan maken, een ingesteldheid. Een manier om naar de wereld te kijken, die gedeeltelijk wetenschappelijk is. Want je moet uiteraard de kwaliteit van je data kunnen inschatten. Maar ook design speelt een grote rol, want je moet weten hoe je de feiten moet voorstellen aan je publiek.

‘Maar de traditionele journalistieke vaardigheden zijn nog steeds van onschatbare waarde. Hoe je een verhaal schrijft, hoe je hiërarchie in je in informatie aanbrengt, hoe je eerst de belangrijke feiten geeft en daarna de achtergrond. Dat zijn vaardigheden die journalisten doorheen de jaren hebben ontwikkeld. Nu is de tijd aangebroken om al deze vaardigheden naar de rest van de wereld te brengen.

‘Wetenschap moet uit zijn ivoren toren kruipen. De wetenschappelijke methode kan je namelijk ook toepassen in je eigen leven. Trek niet te snel conclusies, test je conclusies, stop eventjes, verzamel meer data, vergelijk de zaken, bekijk het bewijsmateriaal. En na dat je al deze stappen hebt doorlopen, maak dan je beslissing. Dat is wetenschap.

Dus de Truthfull art is geen boek over visualisatie?

Alberto Cairo: ‘Het is wel een visualisatieboek, want ik leg al deze zaken uit aan de hand van voorbeelden uit de wereld van de visualisatie.

‘Het is een boek geschreven voor visualisatie-makers en voor journalisten. Mensen die een wetenschappelijke opleiding of een opleiding rond data gevolgd hebben, zijn een uitzondering in de wereld van visualisatie vandaag. Heel veel mensen uit de sector zijn grafisch ontwerper van opleiding. En die produceren geweldig werk. Maar in sommige gevallen hebben ze niet de nodige vaardigheden om de data kritisch te bekijken voor ze ze grafisch voorstellen.

‘De helft van het boek gaat daarom over algemene principes om datakwaliteit goed in te kunnen schatten. Dat gaat dan over statistiek, op een heel basisch niveau, en hoe de meest voorkomende valkuilen te vermijden. Ik ga niet in op details, ik behandel die zaken enkel heel in het algemeen.

‘In de tweede helft van het boek ga ik in op de principes van het ontwerpen van grafieken en kaarten, met veel praktische tips. Als laatste schets ik de profielen van een tiental leiders uit het vak die ik ga interviewen. Maar je zal nog nog even geduld hebben: het boek verschijnt pas in 2016.’

Nog te verschijnen:

  • ‘Maak het visueel en de mensen zullen het begrijpen’
  • De favoriete visualisaties van Alberto Cairo

Add Comment

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *