Factcheck: praten 4 op 10 Belgen verkrachting goed?

Onthutsende cijfers vandaag in de Vlaamse pers:

De cijfers zijn zo onthutsend dat een nadere blik de moeite waard lijkt. En dat wordt bevestigd.

verkrachting_ds

Grafieken uit De Standaard. Let op de formulering van de vraag bovenaan.

De cijfers zijn afkomstig van de Eurobarometer, het instrument waarmee de Europese Commissie een vinger aan de pols probeert te houden over de houding van Europeanen tegenover onderwerpen als gezondheid, cultuur, informatietechnologie, milieu en defensie. En dus ook tegenover huiselijk geweld.

Een blik op de technische fiche voor het onderzoek in ons land leert dat 1029 Belgen in de periode van 4 tot 13 juni 2016 via een persoonlijk interview werden geënquêteerd door peilingbureau TNS Dimarso. Voor een peilingscore van 40 % bedraagt de foutenmarge + of – 3 procentpunten. Het aandeel Belgen dat seks zonder toestemming in bepaalde omstandigheden ok vindt zou zo tussen 37 en 43 % liggen. Nog steeds een hallucinant cijfer dus.

Dubbelzinnig

Een nadere blik op vraag 10 van het enquêteformulier, die gaat over seks zonder toestemming, brengt echter een groot probleem aan het licht. De vraag luidt letterlijk:

“Sommige mensen vinden dat geslachtsgemeenschap zonder toestemming in bepaalde situaties gerechtvaardigd kan worden. Denkt u dat dit op de onderstaande omstandigheden van toepassing is?”

Na deze vraag volgt een reeks opties als ‘Dronken zijn of drugs gebruiken’, ‘Niet duidelijk nee zeggen of zich niet lichamelijk verzetten’ en ‘Onthullende, uitdagende of sexy kledij dragen’.

Problematisch in deze vraagstelling is het woordje ‘dit’. Slaat dat op ‘Sommige mensen vinden dat’ of op ‘seks hebben zonder toestemming is gerechtvaardigd’? Of is de vraag met andere woorden

1. “Denkt u dat sommige mensen vinden dat onderstaande omstandigheden geslachtsgemeenschap zonder toestemming kan rechtvaardigen?”

of is de vraag

2. “Vindt u dat onderstaande omstandigheden geslachtsgemeenschap zonder toestemming kunnen rechtvaardigen?”

Een wereld van verschil.

Dubbelzinnige vragen zijn bij opiniepeilingen uiteraard uit den boze. Het rapport van de Eurobarometer en alle er op gebaseerde mediaberichtgeving interpreteren de antwoorden op de vraag alsof vraag 2 aan de ondervraagden werd voorgelegd. Zonder twijfel bevonden er zich onder de ondervraagden echter ook mensen die de vraag op de eerste manier geïnterpreteerd hebben dus hebben geantwoord of ze dachten dat andere mensen verkrachting in sommige omstandigheden gerechtvaardigd vinden.

Dat huiselijk geweld een probleem is, bevestigen de antwoorden op vraag 4 uit de enquête: meer dan 7 op 10 Belgen geven aan iemand in hun onmiddellijke omgeving te kennen die slachtoffer is geweest van huiselijk geweld. Maar de conclusie dat 4 op 10 Belgen verkrachting in sommige omstandigheden rechtvaardigen is gewoon fout.

Dit cijfer is ook moeilijk te rijmen met de antwoorden op vraag 3 uit de enquête. 97 procent van de ondervraagde Belgen antwoordt ‘ja’ op de vraag of huiselijk geweld tegen vrouwen niet aanvaardbaar is. En 77 % vindt dat dat altijd wettelijk strafbaar moet zijn.

Boter op het hoofd

Wie moet er nu met de vinger worden gewezen voor deze kwakkel?

In eerste instantie de onderzoekers. Met een slechte, dubbelzinnige vraagstelling hebben ze alle interpretaties van de peilingresultaten rond het goedpraten van verkrachting door de Belg waardeloos gemaakt. Ook voor de andere landen zijn de cijfers onbruikbaar: de dubbelzinnigheid zit ook in de Engelse, Franse en Spaanse vertaling van de vraag (meer talen ben ik helaas niet machtig).

Maar van journalisten mag toch ook verwacht worden dat in het geval van zulke hallucinante cijfers er ook even naar de methodologie van een onderzoek wordt gekeken. Dat ze de exacte formulering van de vraag niet gezien zouden hebben, lijkt sterk. De vraag staat letterlijk boven alle kaarten en grafieken die de statistieken over deze vraag weergeven.

Dit is de originele kaart uit het rapport:

kaart_verkrachting

De vraag wordt door De Morgen als volgt vertaald:

verkrachting_kaartdm

3 Comments

  1. Jos De Laender

    Allemaal goed en wel.

    Het lijkt me inderdaad dat er op de methodologie van de vraagstelling wel het een en het ander aan te merken valt.

    Toch baar ik me zorgen.

    Onze Noorderburen – waarvan ik uitga dat ze dezelfde vraag in dezelfde taal werden voorgeschoteld ? – komen er niet zo inhumaan uit.

    Misschien toch de zaak eens van alle kanten bekijken en niet te vlug minimaliseren ook ?

  2. Ward Van Loo

    Media nemen ons bij de neus
    Proficiat voor uw speurwerk !
    Advodirect.com

  3. TEJ

    @Jos, beetje oud nieuws, maar in de Nederlandse versie, staat ‘Vindt u dat dit van toepassing is op de volgende omstandigheden?’ Dat neigt meer naar uitleg 2.

Add Comment

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *