Waar zijn de Heerlijk Heldere cijfers?

Ik ben een grote fan van Heerlijk Helder, het initiatief van Hautekiet voor heldere communicatie. Maar al sinds het begin van de reeks voel ik het knagen. Waar zijn namelijk de Heerlijk Heldere cijfers?

Het waarom van Heerlijk Helder begint met de volgende zin:

“Juristen, verzekeraars, financiële instellingen, overheidsdiensten, ambtenaren en vele anderen verpakken hun boodschap vaak in nodeloos onbegrijpelijke taal.”

Dat lijstje van instellingen die hun boodschap nodeloos ingewikkeld maken, communiceert ook heel wat cijfermateriaal. Denk maar aan facturen, rapporten en onderzoeksresultaten.

De ondertitel van Heerlijk Helder is ‘Hautekiet schenkt klare taal’. Maar communicatie is vandaag zoveel meer dan enkel taal. Een gemiste kans dus om het over het goed communiceren van cijfers te hebben.

Belastingaanslag

Toen het in Hautekiet ging over het aanslagbiljet van de belastingen, moest ik toch even mijn ei kwijt:

tweethautekiet

Wat is het belangrijkste op een belastingaanslag? Dat zijn uiteraard de cijfers: moet u betalen of krijgt u geld terug? En over hoeveel gaat het dan precies? Goed dat de tekst errond nog wat verbeterd wordt door Heerlijk Helder. Maar om het dan niet te hebben over hoe de cijfers gepresenteerd worden, dat is op zijn minst wat raar.

Nu is de voorstelling van de cijfers op de belastingaanslag wel logisch opgebouwd en staat er niks teveel en niks te weinig in de tabelletjes. Hier en daar zou een en ander nog wel wat van plaats veranderd kunnen worden om de leesbaarheid te verhogen.

aanslagbiljet_page_2_NL

Bladzijde twee van een belastingaanslag. © testaankoop.be

Maar op geen enkele manier worden er visuele elementen gebruikt om de cijfers over te brengen. De fiscus zou bijvoorbeeld staafjes kunnen gebruiken om verhoudingen tussen de verschillende inkomstenbronnen of tussen de inkomsten en de belastingen aan te geven.

Ook de hele opbouw en structuur van de inkomsten, de aftrek van bedrijfsvoorheffing, de aftrek van belastingvrije sommen en voordelen en de uiteindelijke berekening van de belastingen en het saldo kan perfect in een visuele voorstelling worden gegoten.

Maar de fiscus zou nog een stapje verder kunnen gaan: de aanslag zou nog heel wat meer ‘service’ kunnen bieden aan de burger. Wat als er op je aanslag een grafiekje zou staan dat voor je hele carrière zou aangeven hoe je inkomen is geëvolueerd? Dat zou dan ook kunnen aangeven uit welke bronnen je dit inkomen jaar na jaar haalde.

bumpchart_inkomen

Een mockup van hoe een evolutie van het inkomen en de inkomensbronnen er zou kunnen uitzien, met de leeftijd op de x-as. De fiscus heeft alle gegevens in zijn bezit om zulke grafieken te kunnen maken.

De aanslag zou ook kunnen aangeven hoeveel belastingen je jaar na jaar betaalde, in procent van je inkomen en in euro. En waarom ook geen cumulatief grafiekje, met de totale som die je tijdens je carrière aan de fiscus betaalde?

Zulke informatie, visueel voorgesteld, zou mensen veel bewuster maken van hun inkomsten en de belastingen die ze betalen en zou volgens mij ook bijdragen aan een hogere financiële geletterdheid onder de bevolking.

Om het niet al te negatief te maken, zou dit bedrag dan kunnen gekoppeld worden aan een concrete uitgave van de overheid, om aan te geven wat er zoal met ieders belastinggeld wordt gedaan. Bijvoorbeeld:

Tijdens uw hele carrière betaalde u al 41.245 euro aan belastingen. Dit komt overeen met

  • het jaarloon van een leerkracht middelbare school OF
  • onderhoud van 12,6 kilometer autosnelweg OF
  • het gemiddeld pensioen van 3,1 65-plussers

De verrijkte jaarrekening

Een gelijkaardige oefening maakte ik eind 2013 ook al eens voor de boekhoudkundige jaarrekening die bedrijven elk jaar moeten neerleggen bij de Nationale Bank. Om de droge cijfers op de jaarrekening beter te kunnen interpreteren, stel ik met onderstaande animatie enkele kleine visuele ingrepen voor.

jaarrekening

Toen ik deze verbeteringen voorstelde aan een zaal vol boekhouders liepen de reacties uiteen: van heel enthousiast, over ‘dat hebben boekhouders niet nodig’ tot ‘dat is wel een officieel overheidsdocument, he’.

Voor mij staat het echter als een paal boven water: enkele kleine datavisualisatie-elementen kunnen een tabel vol cijfers meer context geven en de cijfers beter interpreteerbaar maken.

Overal toepasbaar

Nog een laatste voorbeeldje. Deze keer niet van mijn hand, maar van het Amerikaanse magazine Wired.

Dit is hoe de resultaten van een bloedonderzoek meestal bij de dokter toekomen en hoe de dokter die met de patiënt bespreekt:

Bloedonderzoek

Dit is hoe het er zou kunnen uitzien:

blood_test_redesign_wired

Waarom is deze voorstelling beter? Hier zijn de 4 belangrijkste redenen:

  1. De cijfers worden in hun context geplaatst: voor elke score wordt aangegeven waar de patiënt zich bevindt ten opzichte van scores van andere mensen. Er wordt aangegeven of de gemeten waarden normaal of te hoog of te laag zijn.
  2. Er wordt gefocust op de belangrijke elementen. Normale waarden worden enkel pro forma vermeld. Abnormale waarden krijgen wel hun eigen grafiek, zodat de focus van de patiënt daar op komt te liggen.
  3. Er wordt een indicatie van te ondernemen actie gegeven: oranje betekent ‘in het oog te houden’, rood betekent ‘nu actie ondernemen’
  4. Bovenaan wordt een samenvatting gegeven, die alle resultaten samenbalt.

Heerlijk heldere cijfers

Hopelijk bent u intussen overtuigd dat ook cijfers heerlijk helder moeten worden gecommuniceerd. Hieronder geef ik 5 tips voor heerlijk heldere cijfers.

  1. Stel hoeveelheden grafisch voor. Eenvoudige staafjes kunnen al enorm verhelderend werken. Gebruik lijngrafieken voor cijfers die in de tijd evolueren.
  2. Plaats de cijfers in hun context: zijn de cijfers abnormaal hoog of net gewoon gemiddeld? Zijn de cijfers voor dit jaar hoger of net lager dan vorig jaar? Geef dat visueel weer.
  3. Als er hiërarchie in de cijfers vervat zit (categoriën en subcategorieën), geef dat dan visueel weer. Dit kan met behulp van geschakeerde achtergronden, variatie in lettertypes en verschillen in horizontale en verticale schikking van de cijfers en visuele elementen.
  4. Sluit af met een call to action: wat zijn de volgende stappen, nu de cijfers bekend zijn?
  5. Zet de belangrijkste, meest relevante cijfers bovenaan en geef er een (visuele) samenvatting van de cijfers naast. Begin pas daarna aan de detailcijfers.

Ik duim alvast voor een uitloper van Heerlijk Helder over cijfers, met remakes van door de overheid, bedrijven en andere instellingen gepubliceerde tabellen en grafieken.

5 Comments

  1. Van Bastelaere Stephaan

    Geachte
    Uiteraard juichen we (h)eerlijk heldere cijfers toe en uw bijdrage is breekt dus wel degelijk een lans. Toch merk ik dat het geschreven cijfermateriaal niet altijd correct geschreven wordt: zo is de scheiding tussen duizendtallen niet de punt maar wel een spatie. Nog tal van niet-correcte schriijfwijzen ga ik hier niet opnoemen, ik verwijs enkel naar de BIN-norm NBN Z 01-002 over het schrijven van teksten, brieven, publicaties enz. Het ministerie van onderwijs verplicht om deze norm te gebruiken en aan te leren. Helaas zijn veel fouten attitudes geworden die men gewoon accepteert.
    Zelf maakte ik indertijd in het kader van kwaliteitszorg voor onze hogeschool van de normering een overzichtelijke PowerPoint. Graag stuur ik u deze door mocht ik uw interesse voor correct schrijven gewekt hebben.
    Met vriendelijke groet
    Stephaan Van Bastelaere
    Lekestraat 65, 9900 Eeklo
    gsm: 0474 522 045
    Na heerlijk helder taalgebruik

  2. Dominique Cuigniez

    opmerking ivm visuele laboresultaten:
    Je liet verstaan dat de interpretatie hiervan ‘bijzaak’ is voor de Dokter
    Helemaal niet zo: deze resultaten zijn nooit per test te interpretteren maar als een geheel ifv het klinisch beeld.
    Daarom kun je ook test per test moeilijk visueel voorstellen.
    Een Dr vraagt bij een 1e onderzoek ook maar een beperkt aantal testen aan dus ook weer gevaarlijk om daaruit onmiddellijk te concluderen dat alles goed is.
    Zelf (ik ben klinsch bioloog in labo)geven wij ook een visueel beeld bij controle cardiovasculair risico (mag ik dat woord wel gebruiken?) en bij vitaminen balans:
    http://medilab.be/publicatie.php?id=5

  3. Gunter

    Mooi, dansende cijfertjes omgezet in verstaanbare kindertaal. Systeem Apple: keep it simple. Bedankt hiervoor.

  4. Erik Laurijssen

    Uitstekend artikel, Maarten!

    Overheden en bedrijven die jouw suggesties opvolgen geven een betere dienstverlening en zullen daardoor performanter worden. De vrije markteconomie zal er dan vervolgens stap voor stap voor zorgen dat meer en meer bedrijven en overheden beter zullen (moeten) leren communiceren met data.

    Nog een lange weg af te leggen, maar kan me moeilijk een toekomst inbeelden waar het niet gaat gebeuren.

    Nog een interessant voorbeeld waar data visualisatie een energiefactuur duidelijker maakt:
    http://www.fastcodesign.com/3020970/innovation-by-design/crowdsourcing-the-simplest-electric-bill-youve-ever-seen#3
    http://www.fastcodesign.com/1669931/how-a-redesigned-electricity-bill-could-make-you-smarter-and-save-cash

  5. Bert

    Helderheid dit artikel: ++++++++++++++++++++++++++++++
    Helderheid gemiddeld artikel: ++++++

    Volgende stappen: overheidsdiensten blijven sensibiliseren voor heldere datavisualisatie. De privé volgt dan zeker!

Add Comment

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *